تحلیلی بر ساختار فضایی شاخص‌های توسعه با تاکید بر نابرابری منطقه‌ای (نمونه موردی: استان خوزستان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی استخراج ازرساله و پایان نامه

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران

3 استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران

چکیده

چکیده
شناخت نابرابری ها و بی تعادلی ها در چهارچوب محدوده های جغرافیایی مختلف (کشور، استان، شهرستان و بخش) و در نتیجه پی بردن به اختلاف ها و تفاو های موجود و سیاست گذاری در جهت رفع و کاهش نابرابری ها از وظایف اساسی متولیان توسعه مناطق به شمار می آید. هدف این پژوهش، بررسی نابرابری های فضایی و ارائه راه کارهای توسعه جهت دستیابی به تعادل و توازن منطقه ای در استان خوزستان است. رویکرد حاکم بر این پژوهش، توصیفی و تحلیلی است و ماهیت آن می­تواند کاربردی باشد. بدین منظور داده‌های آماری موردنظر، از سازمان‌های مربوط اخذ و جهت سنجش داده‌ها از پرسشنامه‌ای در قالب نظرات خبرگان و صاحب‌نظران امر استفاده‌شده است و در ادامه از ترکیب لایه‌های مربوط، با استفاده از عملکرد ترکیبی سیستم اطلاعات جغرافیایی و تکنیک تصمیم‌گیری چند معیاره در قالب مدل تاپسیس فازی و تحلیل خوشه ای به تفسیر نقشه مربوط پرداخته‌ایم. نهایتاً با بهره­گیری از نتایج حاصل از تلفیق لایه­های اطلاعاتی، سطح توسعه‌یافتگی استان تعیین گردید. که در این تحلیل، سطح توسعه‌یافتگی مناطق استان، در 5 دسته از برخورداری تا عدم برخورداری تقسیم‌بندی گردید. نتایج این پژوهش نشان می دهد؛ تفاوت ها و نابرابریهایی در سطح توسعه یافتگی شهرستان ها وجود دارد، به طوری که شهرستان های اهواز، دزفول و ایذه در خوشه یک (توسعه یافته)، و شهرستان های هندیجان،اندیکا و هفتکل در خوشه 5 ( عدم برخورداری) را تشکیل می دهند. لذا وجود این تفاوت در سطح استان، لزوم اجرای برنامه ها و طرح های هدفمند را جهت تعدیل نابرابری های منطقه ای ایجاب می کند

کلیدواژه‌ها


منابع

-         ابراهیم زاده، عیسی، موسوی، میر نجف،کاظمی زاده، شمس اله (1390)، تحلیل فضایی نابرابری های منطقه ای میان مرزی و مرکزی ایران،فصلنامه ژئوپلتیک،سال هشتم،شماره1.

-         اکبری، نعمت الله، زاهدی کیوان، مهدی(1387)، کاربرد روش های رتبه بندی و تصمیم گیری های     چند شاخصه، چاپ اول، انتشارات سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور، تهران.

-         امین بیدخت، علی اکبر(1385)، رتبه بندی سطح توسعه یافتگی شهرستان های استان سمنان، مجله رشد آموزش جغرافیا، شماره76.

-         آهنگری، عبدالحمید و سعادت مهر، مسعود(1386)، مطالعه تطبیقی سطح توسعه یافتگی شهرستانهای استان لرستان به تفکیک بخش های اقتصادی و اجتماعی، مجله دانش و توسعه، شماره 21

-         بدری، سید علی، اکبریان رونیزی، سعید رضا(1385). مطالعه تطبیقی کاربرد روش های سنجش توسعه یافتگی در مطالعات ناحیه ای( مورد شهر اسفراین) ، مجله جغرافیا و توسعه، شماره 7

-         بیات، مقصود(1388)، سنجش سطح توسعه یافتگی بخش کوار شهرستان شیراز با استفاده از روش تحلیل خوشه ای، جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، سال بیستم، شماره پیاپی(23)، شماره1، صص 131-113؛

-         پاپلی یزدی، محمد حسین، ابراهیمی، محمد امیر(1387)،نظریه های توسعه روستایی،انتشارات تهران.

-         پورطاهری، مهدی (1389)، کاربرد روش های تصمیم گیری چندشاخصه در جغرافیا، چاپ اول، تهران، انتشارات سمت؛

-         تقوایی، مسعود،حبیبی، کیومرث(1390)، سطح بندی محلات شهری بر اساس میزان بهر ه مندی از امکانات و خدمات شهری با بهره گیری از  تکنیک TOPSIS(مطالعه موردی: محلات شهر آباده)، مجله پژوهش های برنامه ریزی شهری، سال دوم، شماره 5.

-         خاکپور، براتعلی و باوان پور ، علیرضا(1388)، بررسی و تحلیل نابرابری در سطوح توسعه یافتگی مناطق شهر مشهد، مجله دانش و توسعه، سال شانزدهم، شماره 27

-         رضوانی، محمدرضا (1383)، سنجش و تحلیل روند تغییرات سطوح توسعه‌یافتگی نواحی روستایی شهرستان سنندج، مجله جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، شماره سوم، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد؛

-         زنگی آبادی، علی، احمدیان، مهدی، کرمی، محمد(1393)، تحلیل فضایی شاخص های توسعه منطقه ای با بهره گیری از تکنیک های تصمیم گیری چندشاخصه، مورد پژوهش: استان کردستان، دوفصلنامه پژوهش های بوم شناسی شهری، دوره پنجم، پیاپی 9، صص 83-96.

-         سرور، رحیم، موسوی، میرنجف، مبارکی، امید(1389)، تحلیل فضایی نابرابری های ناحیه ای در استان آذربایجان غربی، پژوهش های بوم شناسی شهری، سال اول، شماره دوم، صفحه 33-41؛

-         شاهنوشی، ناصر و  همکاران( 1388). تعیین سطح توسعه یافتگی نواحی شهر مشهد، مجموعه مقالات کنفرانس مدیریت و برنامه ریزی مشهد

-         شیخ بیگلو، رعنا،تقوایی، مسعود(1392)، ارزیابی سطح توسعه یافتگی شهرستانهای کشور با استفاده از روش های تصمیم گیری چند شاخصه، فصلنامه بین المللی انجمن جغرافیایی ایران،سال یازدهم، شماره 39.

-         صرافی، مظفر(1377)، مبانی برنامه ریزی توسعه منطقه ای، انتشارات سازمان برنامه و بودجه، چاپ اول؛

-         عضدی، احمد امیر، محمدی، حمید،کریمی، مجید رضا(1389)، رتبه بندی مناطق شهری بر اساس سطح توسعه یافتگی استان فارس،فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی،سال دهم،شماره36.

-         عطایی، محمد (1389)، تصمیم گیری چندمعیاره فازی، چاپ اول، انتشارات دانشگاه صنعتی شاهرود.

-         قنبری، ابوالفضل(1390)، تحلیل عوامل مؤثر بر نابرابری در نقاط شهری استان های ایران، فصل نامه جغرافیایی آمایش محیط، شماره13.

-         مرصوصی، نفیسه، حکمت نیا، حسن، پور محمدی، محمد رضا، نظم فر، حسین(1389)،تحلیل استراتژی توسعه منطقه ای در آذربایجان شرقی،پژوهش های بوم شناسی شهری،سال اول،شماره دوم،صفحه50-42.

-         مرصوصی، نفیسه، حکمت نیا، حسن، پورمحمدی، محمد رضا و نظم فر، حسین(1389)، تحلیل استراتژی های توسعه منطقه ای در آذربایجان غربی، مجله پژوهش های بوم شناسی شهری، سال اول، شماره دوم، صفحه 42-50؛

-         مصلی نژاد، غلامعباس، 1384، دولت و توسعه اقتصادی در ایران، تهران: قومس

-         نسترن، مهین و همکاران( 1389)، کاربرد تکنیک تاپسیس در تحلیل و اولویت بندی توسعه پایدارمناطق شهری(مطالعه موردی:مناطق شهری اصفهان)، مجله جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، سال 21، شماره 38

-         یاسوری،مجید(1388)، بررسی وضعیت نابرابری منطقه ای در استان خراسان رضوی،مجله ی جغرافیا و توسعه ناحیه ای،شماره 12.

 

-          Antunes, P. and Santus, R. (2001),“The application of Geographical Information System to determine environmental impact significance.”Environmental Impact Assessment Review, Vol. 21, No. 1, PP. 511-535.

-          Ardeshiri Mahyar,(1991),the role of naw towns in regional orders,Teaching manual Universty of shiraz,shiraz.                                                                        

-          Chia-Chi Sun,(2010), A perforance evaluation model by integrating fuzzy AHP and fuzzy TOPSIS methods, Expert Systems with Applications 37 (2010.)                                                                                                                                      

-          Gilis,  M.  And  S.C.  Radelt,  And  D.R.  Snodqrass,  And  M,   Romer,  And  D.H. Perkins, And  S  Radelt,  And  D.  Snodqrass,   ( 2006):  Economic  Development,  Gh. Nie  Publications.

-          Hilhorst,J.G.M,(1971),Rrgional planning ,A system Approaach,Retterdam Universiy Press.

-          Hui,  Y. T,  Bao,  H.  H  &  Siou  ,W  (2008); Combining  ANP  and  TOPSIS  Concepts for  Evaluation  the  Performance  of Property-Liability  Insurance  Companies, Science  Publications,  Journal  of  Social Sciences  4  (1),  Yuanpei  University, Taiwan: pp 56-61.

-          Joao, O. And M. Maria, And M. Lourenco, And  M. Carlos,  And  M. Ferreira,(2003) : A  Multivariate   Methodology  To  Uncover  Regional  Disparities: A  Contribution  To   Improve   European   Union  And Governmental   Decisions,   European  Journal  Of  Operational  Research,  Vol  145.  121- 135

-          Johnson, E.A. (1970),  The Organizationof  Space In  Developing Country, Mass, Cambridge Soares  JO  And  MML.  Marques  And  CMF.  Monteiro,  (2003):  A  Multivariate  Methodology  To  Uncover   Regional  Disparities:  A  Contribution  To  Improve  European Union  And  Governmental   Decisions.  European  Journal  Of  Operational  Research,  Vol  145.

-          O.  Jadidi,  T.S.  Hong,  F.  Firouzi,  R.M. -  Yusuff,  N.  Zulkifli  (2008);  TOPSIS  and  fuzzy multi-objective model integration for supplier selection problem, Department of Mechanical  and  Manufacturing Engineering,  University  Putra  Malaysia VOLUME 31,ISSUE 2; pp 762-769.

-          Todaro, M. (1990): Economic Development in Third World, Translated to Persian by Gholam Ali Farjadi, Tehran, First Printing.

-          Wheeler,  James,  Muller,  Peter.  (1986),  Economic  Geoghraphy,  Jhon,  Wiley  8  Sons, Inc, Canada, Www.Mpo.Ac